محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )

345

قانونچه في الطب ( فارسى )

صنعت آن قرص به نسخه ديگر : سليخه سياه ، گل ارمنى ، از هريك ، چهار درم ، گل سرخ منزوع الاقماع ، گلنار فارسى ، اقاقيا ، از هريك ، سه درم ، كتيرا سفيد دو درم ، كوفته ، بيخته ، به آب گلنار سرشته اقراص سازند . صنعت اين قرص به نسخه ديگر : سليخه سودا ، طين مختوم ، مر مكى صافى ، صمغ عربى ، گلنار فارسى ، از هريك ، هشت درم ، كتيرا يك درم ، كوفته ، بيخته ، به آب گلنار سرشته اقراص سازند و اگر گلنار تازه نباشد ، گلنار خشك را در آب بجوشانند و صافى نموده در آن آب بسرشند . ( قرابادين عقيلى ) قرص كافور قرص كافور : از شيخ الرئيس . [ خواص آن ] : گفته كه اين قرص مجرب است از براى التهاب معده و كبد و انداختن خون به قى و نفث الدم و از براى عطش و حميات حاره و سل و دق . صنعت آن : طباشير سفيد ، چهار درم ؛ ورق گل سرخ ، ده درم ؛ عود قمارى خام ، قاقله ، ربّ السوس ، از هريك ، سه درم ؛ نبات سفيد ، ترنجبين ، مغز تخم خيارين ، از هريك ، دو درم ؛ زعفران ، كافور قيصورى ، از هريك ، يك درم ؛ ادويه [ را ] كوفته و بيخته به لعاب بزرقطونا سرشته اقراص سازند هر قرصى يك درم و در سايه خشك نمايند . شربتى تا دو درم . ( قرابادين كبير ، ج 2 ، ص 453 ) قرص كهربا [ خواص آن ] : بواسير داميه و ذوسنطاريا و نفث الدم و قى الدّم و بول الدم و افراط طمث را نافع باشد و بالجمله خون آمدن از هر موضع كه باشد باز دارد و معده را قوت دهد . صنعت آن : كهرباى شمعى ، اقاقيا ، دم الاخوين ، بسد محرق مغسول ، سرطان سوخته ، پوست تخم مرغ سوخته ، مصطكى سوخته ، كندر ، از هريك ، يك درم ؛ نشاسته ، كتيرا ، صمغ عربى ، از هريك ، نيم درم ؛ تخم خرفه مقشر ، گشنيز خشك بريان ، تخم حماض ، از هريك ، دو درم ؛ افيون ، بزر البنج سفيد محرق ، از هريك ، ربع درمى ؛ مجموع را كوفته و بيخته به لعاب اسبغول يا لعاب بزر لسان الحمل سرشته اقراص سازند . شربتى يك درم . و در نسخه ديگر تخم كاهوى مقشر ، طباشير سفيد ، از هريك ، دو درم داخل است . ( قرابادين كبير ، ج 2 ، ص 481 ) كعك / نان دو آتشه كعك : معرب كاك فارسى است . ماهيت آن : بعضى گفته‌اند نوعى نان است كه به فارسى كليچه نامند و بعضى گويند نان دو آتشه است و بعضى گويند نان طابق و بعضى نان طابون كه خشك نان نامند و بالجمله نان خشك دو آتشه كه توان كوبيد و آرد نمود . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : حابس بطن و مجفف رطوبات آن و صاحبان قولنج را مضرّ و داخل بعضى اقراص ، نموده مىشود . ( مخزن الادويه ، ص 749 ، ماده « كعك » . هم‌چنين رجوع شود به مدخل خبز الفرنى ) .